Waarom straffen we iedereen als er voor één persoon geen consequenties zijn?
Als slecht werk zonder gevolgen blijft, daalt het moreel. Toppresteerders trekken aan de noodrem. In mijn actuele column voor de Kölner Stadt-Anzeiger laat ik zien waarom organisaties dan vaak iedereen straffen met nieuwe regels, en wat echt leiderschap in plaats daarvan moet doen als prestatie ertoe doet.
Mijn zoon heeft het niet makkelijk. Zijn oudere zus sleept elk jaar de prijzen in de wacht als beste leerling. Van hem verwachten we niet hetzelfde - maar slechte cijfers tolereren we niet. Onlangs: een onvoldoende, e-mail van de klassenleraar over herhaaldelijk storen tijdens de les.
We voerden de "Ajax-regel" in - naar het voorbeeld van Ajax Amsterdam, waar voetballers alleen mogen spelen als de schoolprestaties op orde zijn. We communiceerden duidelijke consequenties: bij verder wangedrag zou hij uit het schoolteam worden gezet, de voetbalreis naar Londen zou worden geschrapt. Cruciaal: geen nieuwe regels voor alle kinderen, maar alleen voor hem. Sindsdien loopt het weer.
Precies dit principe ontbreekt in veel bedrijven. In mijn workshops hoor ik: „Bij ons zijn er geen consequenties voor low-performers." In plaats daarvan gebeurt er iets anders: als een medewerker niet levert, komen er nieuwe regels - voor iedereen. Meer goedkeuringen. Meer meetings. Meer controle. High-performers lijden eronder, de veroorzaker blijft ongemoeid.
De cijfers zijn duidelijk: managers besteden bijna een hele dag per week aan low-performers. Onderzoek toont aan: in twee derde van de gevallen daalt het werkmoreel in het team. Bijna de helft zegt: managers verhogen daardoor de last voor high-performers. De besten vertrekken. De schade: productiviteitsverlies, verloren innovatie - kosten die bedrijven nauwelijks kunnen kwantificeren.
Nog dramatischer: gebrek aan consequentie leidt tot meer controle. Leidinggevenden vermijden moeilijke gesprekken en compenseren met steeds meer processen en regels. Nieuw reisbeleid, omdat één iemand het overdreef. Goedkeuringsverplichtingen, omdat één iemand er een puinhoop van maakte. Iedereen wordt gestraft, omdat bij één persoon de consequentie ontbreekt.
Reed Hastings, oprichter van Netflix, vat het kernachtig samen: „Als je je organisatie idiot-proof maakt, willen alleen nog idioten er werken." Netflix zet in op "Talent Density" oftewel talentdichtheid - kleine teams van uitmuntende presteerders in plaats van grote teams met gemiddelde kwaliteit. Het mechanisme: leidinggevenden doen regelmatig de zogenaamde Keeper-Test. De vraag is radicaal: zou je vechten om een medewerker te behouden als hij morgen opstapt? Zo nee, dan is het tijd voor een gesprek.
Gary Hamel laat in „Humanocracy" zien: 70 procent van de banen in de Amerikaanse economie vereist nauwelijks originaliteit. Niet omdat mensen onbekwaam zijn, maar omdat bureaucratie creativiteit verstikt. Slechts één op de vijf medewerkers voelt dat de eigen mening ertoe doet. Bureaucratie is niet zonder alternatief. Morning Star, Nucor en Haier laten zien: het kan anders. Ze zetten in op platte hiërarchieën en eigen verantwoordelijkheid - met succes.
In Duitsland is veel ingewikkelder: ontslagbescherming, ondernemingsraden, juridische drempels. Maar juist daarom moeten ondernemingsraden en HR deze dynamiek begrijpen. Als high-performers vertrekken, verliest het hele personeelsbestand. Organisaties die hun besten niet vasthouden, verdwijnen.
De oplossing begint met inzicht. Welke regels bestaan alleen omdat je moeilijke gesprekken vermijdt? Wat gebeurt er als je die schrapt? Hoeveel high-performers bevrijd je van onnodige belemmeringen?
Leiderschap betekent niet iedereen het leven zuur maken omdat één persoon niet functioneert. Leiderschap betekent: een kader scheppen waarin het team het best mogelijke kan leveren. Dat kader mag niet te krap zijn. Het heeft ruimte nodig voor innovatie, vertrouwen in de capaciteiten van mensen en de duidelijkheid dat prestatie ertoe doet. En het vraagt om lef: het moeilijke gesprek opzoeken, consequent zijn en de besten niet bestraffen voor de zwakte van enkelen.
Van niets komt niets.
