Servant Leadership: Hoe werkt leiderschap in een agile context?

De rollen van Scrum Master en Product Owner worden door velen in het begin gezien als leidinggevende posities met klassieke managementtaken. Maar in plaats van teamleden voor te schrijven wat ze precies moeten doen, treden Scrum Master en Product Owner op als Servant Leaders die het team helpen bij zelforganisatie.

Vraag je je af hoe een Leadership Model met een "dienend leider" kan werken en welke voordelen het biedt? In dit artikel krijg je een begrijpelijke Servant Leadership definitie, zodat je je team daarna zo goed mogelijk kunt ondersteunen op weg naar succes.

Zes voordelen van zelforganiserende teams

Waarom zou een Servant Leader een team eigenlijk ondersteunen bij zelforganisatie? Zegt het klassieke (tayloristische) managementmodel niet dat je beter één slim hoofd kunt laten denken terwijl de rest de instructies uitvoert?

In werkelijkheid is zelforganiserend werken niet alleen verankerd in het Agile Manifest – de voordelen zijn ook duidelijk zichtbaar:

1. Teams die een door het management uitgedragen visie delen, zijn gemotiveerder en leveren meer en betere output dan wanneer ze simpelweg bevelen van leidinggevenden opvolgen.
2. Flexibele handelingsmogelijkheden worden niet gehinderd door bureaucratie en omwegen via hiërarchische niveaus, doordat het team zelf de beslissingen neemt: zo wordt snel en agile werken mogelijk.
3. Het teamsucces is niet afhankelijk van de leiderschapskwaliteiten van één persoon.
4. Een zelforganiserend team is als collectief verantwoordelijk, waardoor individuele uitval automatisch wordt opgevangen.
5. Onderlinge hulp en coaching binnen het team worden gestimuleerd, wat zorgt voor snellere en efficiëntere ontwikkeling – en daarmee betere prestaties.
6. Het zelforganiserende team schakelt tijdig externe hulp in, omdat het zelf het beste weet wat het nodig heeft.

Ook zelforganisatie heeft leiderschap nodig

Dat zelforganisatie in teams doorslaggevende voordelen biedt, is nu duidelijk. Maar omdat de meeste mensen nog gevormd zijn door klassiek leiderschap in hiërarchische structuren, moeten ze eerst naar zelforganisatie begeleid worden. Als je dus Scrum Master bent, is het aan jou om je team binnen je Servant Leadership naar zelforganisatie te leiden.

Maar wat betekent zelforganisatie eigenlijk precies en hoe bereik je dit voor je team?

• In tegenstelling tot de klassieke leiderschapsstijl moet je allereerst de meeste beslissingen die het team aangaan, decentraliseren. Dat betekent: niet jij als leidinggevende beslist voor het team, maar het team krijgt de vrijheid om zelf te beslissen.
• Om je zelforganiserende team überhaupt in staat te stellen zelf beslissingen te nemen, moet je het team daartoe bekwaam maken. Dat wil zeggen: je zorgt ervoor dat het team over de benodigde informatie en vaardigheden beschikt.

Heb je als Scrum Master deze voorwaarden gecreëerd, dan opereer je al als Servant Leader. Wat er verder bij deze moderne en agile leiderschapsstijl hoort, bekijken we hieronder in detail.

Servant Leadership – een definitie

Het begrip Servant Leadership (vertaald "dienend leiderschap") werd oorspronkelijk bedacht door Robert K. Greenleaf, de oprichter van het Greenleaf Center for Servant Leadership.

Servant Leadership betekent dat een persoon in zijn of haar rol als Servant Leader het team ondersteunt en zo dient, dat het zijn taken zelforganiserend kan uitvoeren om de productvisie zo goed mogelijk te realiseren volgens de principes en bedrijfsdoelen van de organisatie.

Een Servant Leader heeft daarmee de volgende taken:

• het team aanmoedigen,
• het team bekwaam maken
• en zorgen voor de nodige doorontwikkeling,
  zodat het team zich continu kan verbeteren in zijn prestaties (zichtbaar o.a. in Velocity en klanttevredenheid).

Doordat de Servant Leader ervoor zorgt dat (passend bij de Scrum-waarden) moed, openheid, respect, focus en commitment binnen het team worden nageleefd, creëert hij een omgeving waarin vooruitgang, creativiteit en verbetering überhaupt mogelijk worden. De focus van bijvoorbeeld een Scrum Master als Servant Leader ligt altijd op de behoeften van het team en daarmee automatisch op degenen die het team dient – de klanten.

Dit kenmerkt de Servant Leader

Een Servant Leader draait het niet om zijn macht of zijn titel. In feite draait het voor hem in de eerste plaats helemaal niet om zichzelf, maar om het team en wat het team onder ideale omstandigheden voor de organisatie en de klanten kan bereiken. Dit vrijwillig loslaten van macht zorgt ervoor dat teamleden zich niet alleen veiliger voelen – ze voelen zich daardoor ook zelf verantwoordelijk voor het succes van het team en tonen de bijbehorende betrokkenheid.

"Servant Leaders dienen door te leiden en leiden door te dienen"

Een andere belangrijke eigenschap van de Servant Leader is dat hij de teamleden daadwerkelijk toevertrouwt dat ze zelf beslissingen kunnen nemen. Hij is dus in staat om het team te vertrouwen – iets wat voor leiders met een traditionele leiderschapsstijl enorm lastig is, omdat ze nooit geleerd hebben om controle los te laten, wat ze bijvoorbeeld binnen een agile transformatie wel moeten leren.

De Servant Leader weet hoe cruciaal transparantie en regelmatige, directe communicatie zijn voor succes, en creëert daar actief een sfeer voor. Hij hecht veel waarde aan een goed functionerende samenwerking en een collaboratieve bedrijfscultuur. Hij is empathisch en staat altijd open voor het team. De Servant Leader is van nature bescheiden en stelt zichzelf op de achtergrond, want het is voor hem veel belangrijker om iets zinvols te doen voor het team, het bedrijf en de klanten.

Conclusie: Leiderschap in een agile context

Servant Leadership in een agile context betekent het tegenovergestelde van wat we kennen (en vrezen) uit traditioneel leiderschap:

In plaats van macht uit te oefenen en zich te beroepen op rechten die voortkomen uit een hiërarchie, stimuleert de Servant Leader de collaboratieve aanpak binnen het team – en daarmee binnen het hele bedrijf.

Een goede Servant Leader ondersteunt de teamleden zo dat ze zich veilig voelen. Dat zorgt er niet alleen voor dat medewerkers het aandurven om het beste uit zichzelf te halen en eigen ideeën en oplossingen in te brengen. Het zorgt er ook voor dat medewerkers jou als Servant Leader vertrouwen en je graag en vrijwillig volgen. Zo eenvoudig kan het zijn om medewerkers tot fans van je eigen bedrijf te maken.

Wil je meer weten over de rol van de Servant Leader en leren hoe je de enorme voordelen voor jou en je bedrijf kunt benutten? Bekijk dan onze Certified Scrum Master Trainings, of kijk of de trainingen over Agile Leadership iets voor je zijn.