Wie plant in plaats van handelt, plant zijn eigen mislukking
In mijn huidige maandelijkse column in de Kölner Stadt-Anzeiger draait het om een eenvoudige vraag: Waarom plannen we zoveel – en handelen we zo weinig?
Onlangs bij een klant. Het ging over nieuwe software die aangeschaft moest worden. Ik noemde dat het misschien mogelijk was om met behulp van kunstmatige intelligentie iets vergelijkbaars intern te ontwikkelen. Sneller, goedkoper, beter op maat. Het antwoord: „We zijn momenteel onze vijfjarige AI-strategie aan het uitwerken. Zolang die er niet staat, mogen we niets met AI doen."
Vijf jaar. Voor een technologie die zichzelf om de paar maanden opnieuw uitvindt. Uitgewerkt door mensen die AI zelf nauwelijks gebruiken. Het is alsof je een bruiloft plant zonder bruid. En we weten allemaal: uiteindelijk bepaalt zij hoe het loopt – niet hij.
Ik zeg dit niet om die klant belachelijk te maken. De houding erachter is wijdverbreid. En het gaat niet alleen om AI. Het is de overtuiging dat een goed plan de voorwaarde is voor goed handelen. Eerst denken, dan doen. Eerst het concept, dan de uitvoering. Eerst zekerheid, dan beweging.
Klinkt verstandig. Maar dat is het vaak niet.
Plannen mislukken om twee redenen. De eerste is banaal: gebrek aan discipline. Iedereen kent dat van het trainingsschema in januari. De voornemens zijn ambitieus, de uitvoering houdt twee weken stand. Niet omdat het plan slecht was, maar omdat de meeste mensen het niet volhouden. In organisaties is het niet anders. Strategiedocumenten vullen lades. Resultaten van offsites verstof in PowerPoint-bestanden. Het plan was nooit het probleem. Het doen wel.
De tweede reden is verraderlijker: het plan was vanaf het begin al verkeerd. Niet door domheid, maar omdat het gebaseerd was op aannames die onjuist bleken te zijn. En dat is geen uitzondering, maar de regel. Want elk plan over een langere periode is een gok op de toekomst. En de toekomst houdt zich niet aan onze tabellen.
De waarheid is: we weten minder dan we denken. Over markten, over klanten, over technologieën en over onze eigen uitvoeringskracht. Het enige betrouwbare middel om onzekerheid te verminderen is niet beter plannen, maar eerder handelen. Wie iets uitprobeert, leert in één week meer dan een strategieteam in drie maanden. Niet omdat strategie onbelangrijk is, maar omdat strategie zonder ervaring speculatie is.
Dat betekent niet dat je klakkeloos van start moet gaan. Het betekent: plan minder ver vooruit, maar handel sneller. Voer uit, observeer, leer, pas aan. De beste organisaties plannen niet minder dan anderen. Maar ze plannen op kortere termijn. En ze handelen eerder. Ze accepteren dat de eerste poging niet perfect zal zijn. En juist daarom worden ze sneller beter.
Dit geldt niet alleen voor organisaties. Het geldt voor elke beslissing. Het bedrijfsidee dat al drie jaar „nog niet rijp" is. Het moeilijke gesprek met een collega waarvoor je je „nog moet voorbereiden". De sollicitatie die je pas verstuurt „als het cv perfect is".
Planning wordt vaak de meest elegante vorm van uitstelgedrag. We plannen omdat het productief voelt, zonder dat we het risico van mislukking nemen. Zolang we plannen, kunnen we niet mislukken. Maar we kunnen ook niet leren. En bovenal: er ontstaat geen meerwaarde. Geen enkele klant profiteert van onze planning. Geen enkel product wordt beter. Pas in de uitvoering ontstaat er impact.
Mijn klant zal zijn vijfjarenstrategie voltooien. Misschien met hulp van McKinsey, misschien intern. Het zal er professioneel uitzien, in een mooie presentatie verpakt zijn en door iedereen worden goedgekeurd. En op het moment dat het klaar is, zal het al achterhaald zijn. Omdat de wereld niet heeft gewacht.
De ongemakkelijke vraag is niet: heb je een plan? Maar: wat heb je vandaag uitgeprobeerd?
Van niets komt niets.
