Siedem pytań o Catalyst Leadership

Minęły dwie dekady od napisania Manifestu Agile w 2001 roku i globalna pandemia COVID-19, zanim niemal wszystkie organizacje zdały sobie sprawę, jak ważna jest zwinność biznesowa (Business Agility). Nawet jeśli twoja organizacja nie jest firmą technologiczną ani softwarową, zdolność reagowania na zmiany to nie tylko istotna przewaga konkurencyjna – to różnica między rozkwitem a upadkiem.

Szczerze mówiąc, termin VUCA wydaje się być nadużywany, ale nigdy w naszym życiu świat nie był tak zmienny, niepewny, złożony i niejednoznaczny jak teraz. Bez względu na to, jak jesteś mądry, nikt nie może przewidzieć, co przyniesie przyszłość. Nie oznacza to, że solidna analiza jest bezwartościowa, ale zdolność adaptacji, czyli zwinność, jest jeszcze ważniejsza.

Dlaczego Catalyst Leadership ma znaczenie?

Jak w przypadku wszelkich zmian w organizacjach, transformacja agile zaczyna się od liderów w danej organizacji i jest przez nich napędzana. W przeciwieństwie do wielu innych inicjatyw zmian, transformacja agile i ostatecznie zwinna organizacja wymagają liderów, którzy myślą i – co ważniejsze – działają inaczej. Te nowe zachowania (opisane poniżej) to właśnie to, co nazywamy przywództwem katalitycznym (Catalyst Leadership) – czyli zdolnością do przyspieszania podejmowania decyzji poprzez zdecentralizowanie uprawnień decyzyjnych na rzecz osób najbliższych informacji i klientowi.

Z naszego doświadczenia wynika, że dla każdej organizacji dążącej do bycia zwinna kluczowe jest skupienie się nie tylko na nowych sposobach pracy, takich jak Scrum, Design Thinking czy Kanban, lub inne podejście do zarządzania projektami, ale przede wszystkim na tworzeniu właściwych zachowań przywódczych. Osiąga się to przez rozwijanie istniejących liderów lub promowanie liderów z odpowiednimi umiejętnościami i nastawieniem na właściwe stanowiska kierownicze. Czym jest lider katalityczny i jak wygląda Catalyst Leadership – to właśnie temat tego wpisu.

Czym jest lider katalityczny?

Istnieje wiele źródeł dotyczących Catalyst Leadership i bardzo trudno ocenić, kto jako pierwszy ukuł ten termin. Osobiście zetknąłem się z pojęciami Catalyst Leader i Catalyst Leadership w książce "Leadership Agility" Billa Joinera i Stephena Josephsa. W ich frameworku Leadership Agility Katalysator jest jednym z pięciu poziomów przywództwa, do których należą również Expert, Achiever, Co-Creator i Synergist. Sama książka jest nieco sucha, ale z pewnością godna polecenia dla tych, którzy chcą głębiej zrozumieć framework i różnice między poszczególnymi typami liderów. Na końcu tego artykułu znajdziesz obszerną listę polecanych książek.

Poza książką Leadership Agility termin Catalyst jest często przywoływany w odniesieniu do modelu przywódczego VACC (Visionary, Architect, Catalyst and Coach) stworzonego przez McKinsey & Company. W artykule z 2019 roku "The new roles of leaders in 21st century organizations" McKinsey stwierdza, że "dzisiejsze złożone środowisko biznesowe wymaga nowego podejścia do przywództwa z czterema nowymi rolami: wizjoner, architekt, coach i katalizator".

Będąc lekarzem i osobą zorientowaną naukowo, zawsze interpretowałem termin Katalizator jako coś, co przyspiesza reakcje. W przypadku przywództwa i organizacji lider katalityczny katalizuje szybkość podejmowania decyzji, aby ostatecznie umożliwić szybsze cykle inspekcji i adaptacji. Nie robi tego, podejmując coraz więcej decyzji samodzielnie, lecz poprzez umożliwianie i upełnomocnianie ludzi bliskich klientowi i informacjom do podejmowania ważnych decyzji. Doskonałe studium przypadku na temat tego, jak to zostało zrealizowane, można znaleźć w książce "Turn the Ship Around" Davida Marqueta. Możesz też obejrzeć krótki i dobrze zrealizowany film z kluczowymi przesłaniami z jego książki:

Jakie są kluczowe cechy lidera katalitycznego?

W wyżej wspomnianym artykule McKinsey & Company charakteryzuje Katalizatora w następujący sposób: "Jako katalizatorzy liderzy wyzwalają energię w całym systemie. Robią to na cztery główne sposoby: usuwają przeszkody uniemożliwiające upełnomocnionym zespołom realizację pomysłów; pielęgnują połączenia w całej organizacji; pomagają ludziom powiązać to, nad czym pracują, z wizją i aspiracjami organizacji; i wreszcie zachęcają do tworzenia inkluzywnego i przyjaznego środowiska, w którym ludzie mogą być sobą, pracować w energetyzujący i zrównoważony sposób oraz realizować pełen zakres swoich osobistych i zawodowych aspiracji."

Dla nas jest to trochę mgliste. Uważamy, że musi być znacznie bardziej konkretne i namacalne, aby ludzie dążący do bycia katalizatorami mogli to naprawdę zrozumieć. W naszym certyfikowanym szkoleniu z Agile Leadership i samodzielnym kursie online dla Agile Liderów charakteryzujemy katalizatora z następującymi atrybutami:

• Katalizator jest świadomy, że aby osiągnąć coś wspaniałego, lider musi najpierw stworzyć wspaniałą kulturę. Kulturę, w której chodzi o "my" i "nas", a nie o "ja" i "oni".
• Lider katalityczny tworzy i komunikuje jasny cel i wizję organizacji. Na tej podstawie wspólnie ze swoim zespołem kierowniczym tworzy strategię. Aby to zrobić, każdy lider katalityczny musi posiadać doskonałe umiejętności komunikacyjne.
• Lider katalityczny koncentruje się na wzroście, a nie na samym zwycięstwie: zrównoważonym wzroście biznesu, wzroście jednostek i zespołów oraz własnym wzroście jako lidera. Oznacza to również, że katalizator ceni uczenie się przez całe życie.
• Aby osiągnąć wzrost jednostek i zespołów, katalizator w wielu przypadkach działa jako coach, czyli ktoś skupiony na systematycznym rozwoju swoich ludzi. Nie jest to równoznaczne z byciem liderem-coachem, ale wymaga od lidera posiadania umiejętności coachingowych.
• Aby osiągnąć zrównoważony wzrost organizacji, lider katalityczny rozumie, że innowacje są niezbędne i że innowacje można tworzyć tylko poprzez eksperymentowanie. Wymaga to kultury bezpieczeństwa psychologicznego, współpracy i prawdziwej transparentności.
• I wreszcie lider katalityczny wie, że prawdziwa współpraca jest możliwa tylko wtedy, gdy istnieje wzajemny szacunek, ale też ludzie nie boją się kwestionować wzajemnych pomysłów. Aby zachęcić ludzi do kwestionowania pomysłów lidera, katalizator mówi rzeczy takie jak "Mogę się mylić", co daje ludziom przyzwolenie na dzielenie się krytyczną informacją zwrotną.

W ramach mojego kursu online dla Agile Liderów nagrałem krótki film opowiadający o liderze katalitycznym.

Kim są przykłady liderów katalitycznych?

Niektórzy z wielkich liderów naszych czasów, takich jak Steve Jobs, Elon Musk czy Jeff Bezos, wykazują wiele kluczowych cech liderów katalitycznych. Ta lista oczywiście nie jest kompletna... Jest tak wielu innych liderów, którzy prawdopodobnie byliby lepszymi przykładami, ale wybrałem tych trzech, ponieważ są powszechnie znani.

Czy wszyscy oni działają 100% swojego czasu jako czyści katalizatorzy? Oczywiście, że nie! Sztuką jest wiedzieć, kiedy działać w określony sposób, np. kiedy pozwolić zespołom podejmować decyzje, a kiedy wkroczyć jako lider. Amazon określa to mianem decyzji typu 1 i typu 2.

Czy wszyscy uważani są za miłych ludzi? Szczerze mówiąc, nie miałem okazji spotkać żadnego z nich. Na podstawie książek i wywiadów mam wrażenie, że wszyscy trzej są pod pewnymi względami wyjątkowi, a pod innymi zupełnie zwykli. Wszyscy mamy swoje słabości. Wspominam o tym, ponieważ zbyt często widzę, że ludzie kojarzą Catalyst Leadership z byciem miłym i służeniem zespołowi. Tak jednak nie jest. Bycie miłym i przyspieszanie podejmowania decyzji w organizacji to dwa zupełnie różne wymiary. Czy wolę miłego lidera katalitycznego? Oczywiście, że tak ;-)

Jak zostać liderem katalitycznym?

Piękno Leadership Agility Framework polega na tym, że pokazuje, iż liderzy mogą rozwijać się od poziomu Eksperta do Achievera do Katalizatora. Istnieje wiele wymiarów do rozważenia, z których najważniejsze to:

• Czas: Każda osoba potrzebuje czasu, aby rozwinąć nowe umiejętności.
• Samoświadomość: Najpierw trzeba być świadomym, że należy się doskonalić, aby wyruszyć w ciągłą podróż osobistego rozwoju.
• Świadomość sytuacyjna: Zdolność do szybkiego uchwycenia, jakiego rodzaju działanie jest wymagane.
• Praktyka: Aby móc instynktownie i świadomie działać i kierować w określony sposób, potrzeba mnóstwo ćwiczeń.

Istnieją konkretne narzędzia i techniki, z których liderzy mogą korzystać, aby zwiększyć poziom samoświadomości i świadomości sytuacyjnej. Tasha Eurich, światowy lider myśli w dziedzinie samoświadomości, napisała świetną książkę pełną historii o "jednorożcach samoświadomości", czyli ludziach, którym udało się znacząco podnieść swój poziom samoświadomości, aby zostać bardziej skutecznymi liderami. Jedną z historycznych postaci, które opisuje, jest sam George Washington. Gorąco polecam pracę Tashy, a zwłaszcza jej książkę "Insight". Na jednej z naszych konferencji online Agile100 miałem okazję przeprowadzić wywiad z Tashą na temat samoświadomości i udokumentowaliśmy nasze wnioski w poniższej sketchnocie.

Zmiana nastawienia polega na zmianie nawyków. A zmiana nawyków następuje tylko poprzez zmianę działań. Musimy robić rzeczy wciąż i wciąż, dopóki nie zbudujemy ścieżek neurologicznych i pamięci mięśniowej. James Clear bardzo dobrze opisuje w swoim bestsellerze "Atomic Habits" (Atomowe nawyki), jak systematycznie, krok po kroku, podchodzić do zmiany nawyków.

Tematy, nad którymi wielu liderów zaczyna pracować w pierwszej kolejności, to komunikacja, styl rozmów, struktura spotkań wraz z facylitacją oraz udzielanie i przyjmowanie informacji zwrotnej. Liderzy muszą tworzyć sytuacje treningowe w swojej codziennej pracy, ponieważ w przeciwieństwie do sportowców zwykle nie mamy dużo czasu na trening, gdyż stale jesteśmy "w grze". Innym doskonałym sposobem na rozwój jako lider jest coaching wykonawczy (executive coaching).

Kiedy stosować Catalyst Leadership?

Istnieje wspaniały cytat Vince'a Lombardiego: "Perfekcja jest nieosiągalna, ale jeśli dążymy do perfekcji, możemy osiągnąć doskonałość." Wierzę, że z działaniem jako lider katalityczny jest bardzo podobnie. Nawet jeśli nie możemy i prawdopodobnie nie będziemy działać 100% naszego czasu jako katalizatorzy, możemy dążyć do bycia katalizatorem tak często, jak to możliwe.

Oprócz naszego osobistego rozwoju, czyli zwiększania poziomu samoświadomości i świadomości sytuacyjnej oraz ćwiczenia nowych zachowań, istnieje kilka innych czynników, które decydują o tym, czy jako liderzy możemy działać jako katalizatorzy i odnieść sukces.

1. Jasność
   W jakim stopniu ludzie w naszej organizacji mają jasność co do tego, dokąd jako organizacja chcemy zmierzać? Jeśli brakuje jasności, ludzie najprawdopodobniej nie będą w stanie podejmować decyzji wspierających naszą organizację w osiąganiu jej celów. Brak jasności jest zazwyczaj wynikiem komunikacji liderów lub jej braku.

2. Kompetencje
   Jak kompetentni są nasi ludzie, aby podejmować sensowne decyzje? Dotyczy to zarówno wiedzy dziedzinowej – znajomości potrzeb klientów, krajobrazu konkurencyjnego itp. – jak i ogólnych umiejętności rozwiązywania problemów. Jeśli uważamy, że naszym ludziom brakuje kompetencji, naszym zadaniem jako liderów jest najpierw ich umożliwić, zanim będziemy mogli ich upełnomocnić.

3. Zaangażowanie
   Czy ludzie są zaangażowani w osiąganie celów organizacyjnych? Czy zespół pracujący nad produktem jest pełen pasji, czy tylko odfajkowuje godziny pracy? Czy mamy grupę misjonarzy czy najemników? Zadaniem lidera jest zapewnienie, że w organizacji pracują misjonarze. Wynika to częściowo z tworzenia i komunikowania przekonującej misji organizacji i wizji produktu, ale także z rekrutowania i utrzymywania właściwych ludzi.

4. Odwaga
   Czy ludzie mają wystarczająco dużo odwagi, aby podejmować ważne decyzje, czy odkładają je na później i stają się zbyt powolni? Kiedy ludzie są umożliwieni do podejmowania kluczowych decyzji – tzn. mają jasność lub, jak powiedziałby Reed Hastings, CEO Netflixa, kontekst, a także posiadają kompetencje – staje się kwestią odwagi, czy są gotowi podejmować trudne decyzje. Środowisko bezpieczeństwa psychologicznego, kultura eksperymentowania i radzenia sobie z porażkami to składniki tworzenia odważniejszych jednostek i zespołów. Jeśli ludzie boją się kary, zawsze będą grać bezpiecznie. Ale jeśli są spragnieni zwycięstwa i sukcesu, będą podejmować ryzyko.

Jako lider, jako kreator zmian, twoim zadaniem i szansą jest stworzenie właściwego środowiska dla twoich zespołów i organizacji, aby mogły odnieść sukces. A jednocześnie to z kolei sprawi, że ty też odniesiesz sukces. Jak w wielu przypadkach w życiu, chodzi nie tyle o cel, ile o drogę do jego osiągnięcia.

Gdzie mogę dowiedzieć się więcej o Catalyst Leadership?

W tym artykule odwołaliśmy się do kilku książek i innych artykułów. Poniżej znajdziesz listę najważniejszych z nich.

• Leadership Agility – Bill Joiner & Stephen Josephs
• Multipliers – Liz Wiseman & Greg McKeown
• Humanocracy – Gary Hamel & Michele Zanini
• No Rules Rules – Reed Hastings & Erin Meyer
• Mindset – Carol Dweck
• Insight – Tasha Eurich
• Work Rules – Laszlo Block
• Turning the Ship Around – David Marquet
• Atomic Habits – James Clear

Oprócz książek, które świetnie nadają się do samodzielnej nauki, mamy kilka ofert szkoleniowych, które mogą pomóc ci wyruszyć w osobistą podróż przywódczą:

• Szkolenie z Agile Leadership (Certyfikowane przez Agile Academy)
• Samodzielny kurs online dla Agile Liderów

Zapraszamy do kontaktu, jeśli masz pytania lub chcesz rozwinąć większą liczbę liderów w swojej organizacji. Możesz skontaktować się z nami przez team(at)scrum-academy.com.